Ik loop al dagen te piekeren over de lancering en de berichtgeving over Moltbook en OpenClaw. Even voor de niet kenners, OpenClaw is jouw eigen AI agent die op jouw computer zelfstandig taken voor je oppakt en Moltbook is een sociaal netwerk van AI agents die met elkaar communiceren en waar mensen naar kunnen kijken. Allebei neergezet als experimenten. Met hele coole technologie erachter. Vooral het gemak waarmee dit wordt gelanceerd, vaak ook gebagatalliseerd, of gehypte baart mij zorgen. Want waarom zouden we dit allemaal willen? Hoe verrijkt het ons leven? Hoe zorgt het ervoor dat het de grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd ondersteunt? Of gaat het over gemakzucht, plezier, vermaak? Ik zie steeds de film Wall-E voor me, waarbij we allemaal in een luie stoel alles voorgeschoteld krijgen. Is dat de visie voor onze mensheid? En gaan we daarmee akkoord? Juist nu technologie zelfstandiger wordt, is persoonlijke verantwoordelijkehdi belangrijker dan ooit. Ik lig er wakker van dat we het ons laten overkomen. En zelf ben ik niet beter dan ieder ander, want ergens zegt een stemmetje mij dat ik erbij wil horen, niet achter wil lopen! Ik vind het angstaanjagend, ook al ben ik best een AI fan. Ben ik dan een doemdenker wellicht?
Deze technologie is zeker geen business as usual meer. Het is laagdrempelig en heeft grote impact, al dan niet met kwade intenties. De schaalbaarheid van de besluiten is enorm. Als je 1 keuze maakt dan liggen daar duizenden gevolgen achter. De zelfstandigheid van de technologie maakt dat alle dingen die we ermee doen een ethisch vraagstuk zijn. Als ik het nu ga proberen is dat dan vanuit experiment en omdat ik blij wil blijven? Of voed ik een systeem waar ik eigenlijk helemaal niet achter sta? Vroeger was een dergelijke discussie onderwerp voor ethische commissies. Nu wordt het de dagelijkse praktijk voor ons allemaal.
Wat is dan een ethisch en moreel kompas? Het is anders dan regelgeving. Regels zijn generiek en wetgeving loopt helaas meestal achter op de innovatie. En dus komt het aan op ons eigen ethisch kader. Dat is geen checklist maar een afweging. Regelgeving zegt wat mag, ethiek vraagt wat juist is. Het betekent dat we het vermogen hebben om de gevolgen te overzien. En ook bereid zijn daar verantwoordelijheid in te nemen en de moed te hebben om ‘nee’ te zeggen. Omdat we AI vooral vanuit technologie perspectief zien, en met name techneuten hierover aan het woord zijn, voel ik me vaak ombekwaam om de gevolgen te overzien. Aan de andere kant vind ik dat ik hier wel over na moet denken en met anderen over in dialoog treden.
Want wat kun je doen als je jouw ethisch en moreel kompas wilt inzetten? Leef dan je eigen waarden en doe daarbij de volgende dingen:
- Stel vooral jezelf en je omgeving vragen: Wie wordt hier beter van? Wie wellicht slechter?
- Vertraag: niet elke beslissing hoeft nu genomen te worden, bouw reflectie in.
- Zoek tegenspraak: uit je twijfel en kijk buiten je eigen mening/bubbel
- Neem eigenaarchap: technologie of het feit dat iedereen het doet ontslaat niemand van verantwoordelijkheid
Voor organisaties en leiders betekent dit ook dat er ruimte gegeven moet worden aan ethische twijfels, dat niet alleen snelheid en output beloond wordt, maar juist ook de vragen, de twijfels, de dialoog. Jouw cultuur bepaalt hoe technologie zich gedraagt als niemand kijkt. Want technologie is een onderdeel van jouw cultuur. Creëer dus een ethische en morele cultuur. Bij, voor en van iedereen.
Mijn ethisch kader zegt mij nu dat ik het experiment van Moltbook en OpenClaw voor nu voorbij laat gaan. De consequentie is dat ik vanuit mijn vak achter loop en dus niet precies weet hoe het werkt. Dat vind ik een dilemma, maar mijn morele kompas leidt mij alsnog die kant op. De gevolgen zijn wat mij betreft te beangstigend. Ik voorzie een leven waarin we weggaan van verbinding met elkaar, waarin gemak, snelheid en middelmaat de boventoon voert. Dat past niet bij mijn waarden van menselijkheid, verbinding en creativiteit. Mijn nieuwsgierigheid zet ik nog even opzij.
Hoe neem jij ethische afwegingen mee bij de komst van nieuwe technologie? En waar ligt voor jou de grens?
